PRETRAGA SAJTA: RSS
Predmet: Уж-1785/2009
Datum donošenja odluke: 02.06.2011
Ishod: Odluka o usvajanju
Pravna oblast: Građansko pravo
Član i stav Ustava: Član 32. Stav 1., Član 65. Stav 1.
Podnosilac: Ljubomir Trajković
Pojmovni registar:
Napomena: -povreda prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava i roditeljskog prava iz člana 65. stav 1. Ustava (u preostalom delu odbacivanje)


Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić,  dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Ljubomira Trajkovića iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 2. juna 2011. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

1. Usvaja se ustavna žalba Ljubomira Trajkovića i utvrđuje se da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Požarevcu u predmetu I. 1491/05-21 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i roditeljsko pravo zajemčeno odredbom člana 65. stav 1. Ustava.

2. Odbacuje se ustavna žalba Ljubomira Trajkovića izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 9. februara 2006. godine, rešenja Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 23. marta 2006. godine, rešenja Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05-21 od 7. avgusta 2009. godine, zaključka Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 18. marta 2009. godine, akta Republičkog javnog tužilaštva Gt. I 1188/09 od 22. jun 2009. godine i akta Vrhovnog suda Srbije Rs. 736/09 od 17. avgusta 2009. godine.

3. Nalaže se Osnovnom sudu u Požarevcu da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Ljubomir Trajković iz Beograda je 28. septembra 2009. godine podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 9. februara 2006. godine, rešenja Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 23. marta 2006. godine, rešenja Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05-21 od 7. avgusta 2009. godine, zaključka Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 18. marta 2009. godine, akta Republičkog javnog tužilaštva Gt. I 1188/09 od 22. jun 2009. godine i akta Vrhovnog suda Srbije Rs. 736/09 od 17. avgusta 2009. godine, zbog povrede prava iz čl. 1. i 3, čl. 18-20, čl. 21. i  22, člana 26. stav 3, člana 37. stav 2, člana 64. st. 1. i 3, člana 65, člana 66. st. 1. i 3, člana 71. stav 1, člana 74. stav 1, člana 97. tač. 2. i 10, člana 142. stav 2. i člana 145. st. 2. i 3. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da je podnosilac ustavne žalbe podneo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje na osnovu pravnosnažne i izvršne presude koja je doneta u porodičnom sporu i da je tražio da se odredi izvršenje predajom njegovog sina na čuvanje i vaspitanje; da je Opštinski sud u Požarevcu trebalo da sprovede izvršenje i da je pasivnim postupanjem navedenog suda u ovom izvršnom postupku povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava i roditeljsko pravo iz člana 65. stav 1. Ustava; da je izvršni dužnik Vera Lukić, bivša supruga podnosioca ustavne žalbe, imala za cilj da spreči prinudno izvršenje u ovoj pravnoj stvari, pa je 20. jula 2004. godine podnela Opštinskom sudu u Požarevcu tužbu protiv podnosioca, radi izmene pravnosnažne presude Okružnog suda u Beogradu P. 3687/84 od 18. jula 1985. godine u pogledu odluke o poveravanju podnosiocu njihovog sina V.T. na čuvanje i vaspitanje; da je, polazeći od toga, izvršni sud doneo rešenje o zastoju postupka do pravnosnažnog okončanja navedene parnice; “da iz postupanja sudova u periodu 2005-2009 jasno proizlazi da isti krše i zakone i Ustav i ljudska prava podnosioca ustavne žalbe i njegovog sina“. Podnosilac ustavne žalbe predlaže da Ustavni sud usvoji žalbu, poništi osporene akte i “naredi Oppštinskom sudu u Požarevcu da odmah, a najkasnije za osam dana od dana prijema odluke Ustavnog suda, zakaže i sprovede izvršenje na osnovu rešenja I. 1491/05“.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS“, broj 109/07) je po svojoj sadržini identična navedenoj odredbi Ustava, dok je odredbom člana 82. stav 2. Zakona propisano da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05-21, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, je 25. februara 2002. godine podneo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika Vere Lukić, Svetozara Petrovića i Jagode Petrović, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Okružnog suda u Beogradu P. 3687/84 od 18. jula 1985. godine, kojom je, pored ostalog, mal. V. T. poveren izvršnom poveriocu na čuvanje i vaspitanje. Predložio je da se odredi izvršenje oduzimanjem i predajom  njegovog mal. sina njemu i da izvršenje sprovede Opštinski sud u Požarevcu. Predmet je zaveden pod brojem I. 316/02.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 3. aprila 2002. godine dostavio Opštinskom sudu u Požarevcu spise predmeta I. 316/02, radi postupanja. Opštinski sud u Požarevcu je 12. aprila 2002. godine vratio spise ovog predmeta Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu, radi donošenja rešenja o stvarnoj i mesnoj nenadležnosti i dostavljanja dokaza o uručenju rešenja o izvršenju strankama, kako bi navedeni sud mogao da pristupi sprovođenju izvršenja.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 15. aprila 2002. godine doneo rešenje I. 316/02, kojim se u stavu prvom izreke oglasio stvarno i mesno nenadležnim za postupanje u ovoj pravnoj stvari i u stavu drugom izreke naložio da se spisi predmeta dostave Opštinskom sudu u Požarevcu, radi daljeg postupanja. Navedeno prvostepeno rešenje je 15. jula 2002. godine otpravljeno strankama, a izvršni poverilac je 23. jula 2002. godine podneo prigovor protiv tog rešenja.

Veće Četvrtog opštinskog suda u Beogradu je rešenjem Ipv. (I) 1479/02 od 7. oktobra 2002. godine usvojilo prigovor izvršnog poverioca i ukinulo prvostepeno rešenje, ističući da je taj sud, u smislu odredbe člana 208. stav 1. Zakona o izvršnom postupku, opšte mesno nadležan za odlučivanje o predlogu za izvršenje poverioca.

Prvostepeni sud je 3. aprila 2003. godine naložio izvršnom poveriocu da uredi predlog za izvršenje, tako što će posebno označiti izvršnog dužnika (iz izvršnog naslova) i sredstvo izvršenja. Imajući u vidu da je izvršni poverilac opet podneo predlog za izvršenje koji nije bio u skladu sa odredbama Zakona o izvršnom postupku, izvršni sud je ponovo naložio poveriocu da uredi navedeni predlog, pa je on 12. juna 2003. godine podneo novi predlog za izvršenje.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 11. jula 2003. godine doneo rešenje I. 316/02, kojim je: u stavu prvom izreke usvojio predlog izvršnog poverioca i obavezao izvršnog dužnika Veru Lukić da u roku od tri dana od dana dostavljanja ovog rešenja preda poveriocu dete V.T. na čuvanje i vaspitanje; u stavu drugom izreke upozorio izvršnog dužnika da će joj biti izrečena novčana kazna u iznosu od 5.000,00 dinara u slučaju da ne postupi dobrovoljno po ovom rešenju; u stavu trećem izreke odlučio da će se izvršenje sprovesti oduzimanjem deteta ukoliko ne bude izvršenje sprovedeno izricanjem novčane kazne izvršnom dužniku. Prvostepeno rešenje je 3. decembra 2003. godine otpravljeno strankama.

Izvršni poverilac je 16. januara 2004. godine obavestio prvostepeni sud da je izvršni dužnik promenio prebivalište u Beču i da su roditelji istog koji žive u Kostolcu primili rešenje o izvršenju.

Prvostepeni sud je 9. februara 2004. godine, preko Ministarstva pravde Republike Srbije, dostavio ambasadi Državne zajednice Srbija i Crna Gora u Austriji rešenje o izvršenju sa molbom da navedeni akt dostave izvršnom dužniku i pri tome nije dostavio podatak o novoj adresi dužnika (koju je označio izvršni poverilac).

Ministarstvo pravde Republike Srbije je 1. jula 2004. godine dostavilo prvostepenom sudu dopis ambasade Državne zajednice Srbija i Crna Gora u Austriji u kome je istaknuto da prema izveštaju pošte izvršni dužnik nije poznat na adresi koju je označio sud.

U spisima predmeta postoji dostavna naredba postupajućeg sudije od 5. jula 2004. godine kojom je naloženo da se rešenje o izvršenju dostavi izvršnom dužniku u Kostolcu na adresi na kojoj žive njegovi roditelji i dostavnica u kojoj je naznačeno da dostava nije izvršena, jer se dužnik nalazi na privremenom radu u inostranstvu.

Izvršni poverilac je podneskom od 27. septembra 2004. godine obavestio izvršni sud da nije pokušao da dostavi navedeno rešenje na novoj adresi izvršnog dužnika, te da će izvršni dužnik pristupiti na glavni pretres u krivičnom postupku koji se vodi pred istim sudom i da je pretres zakazan za 22. oktobar 2004. godine.

Izvršni dužnik je 22. oktobra 2004. godine primio prvostepeno rešenje o izvršenju i istog dana je podneo prigovor protiv navedenog akta.

Odlučujući o prigovoru izvršnog dužnika, veće Četvrtog opštinskog suda u Beogradu je rešenjem Ipv. (I) 2742/04 od 22. decembra 2004. godine odbilo prigovor izvršnog dužnika i potvrdilo prvostepeno rešenje.

Izvršni poverilac je podneskom od 14. jula 2005. godine urgirao da prvostepeni sud dostavi izvršnom dužniku drugostepeno rešenje i dostavio je podatak o punomoćniku koji zastupa dužnika pred sudovima u Republici Srbiji. Otac izvršnog dužnika je 15. septembra 2005. godine primio drugostepeno rešenje.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 19. decembra 2005. godine dostavio Opštinskom sudu u Požarevcu spise ovog predmeta radi sprovođenja izvršenja. Predmet je zaveden pod brojem I. 1491/05-21.

Imajući u vidu da je izvršni dužnik podneo tužbu Opštinskom sudu u Požarevcu (predmet P. 1290/04) protiv izvršnog poverioca, radi izmene odluke o poveravanju deteta V.T, izvršni sud je 9. februara 2006. godine doneo osporeno rešenje I. 1491/05 kojim je zastao sa postupkom u ovoj pravnoj stvari do dobijanja stručnog mišljenja od Centra za socijalni rad u Požarevcu o postojanju uslova za izmenu odluke o poveravanju deteta, za period od 30 dana, a najkasnije do 10. marta 2006. godine.

Direktor Centra za socijalni rad u Požarevcu je 27. februara 2006. godine dostavio nalaz i mišljenje prvostepenom sudu, u kome je istaknuto da postoje uslovi da se izmeni odluka o poveravanju V.T. i da ima mesta da se dete poveri njegovoj majci na staranje i vaspitanje, uzimajući u obzir sve utvrđene okolnosti i izjavu samog deteta.

Opštinski sud u Požarevcu je 23. marta 2006. godine doneo osporeno rešenje I. 1491/05, kojim je: u stavu I izreke odlučio da zastane sa postupkom u ovoj pravnoj stvari do okončanja parničnog postupka u predmetu ovog suda P. 1290/04, koji se vodi radi izmene odluke o poveravanju deteta; u stavu II izreke odlučio da će se ovaj izvršni postupak nastaviti po službenoj dužnosti po pravnosnažnom okončanju navedene parnice.

U spisima predmeta postoji službena beleška postupajućeg sudije od 29. septembra 2006. godine u kojoj se ističe da je 10. aprila 2006. godine u predmetu Opštinskog suda u Požarevcu P. 1290/04 doneto rešenje o prekidu postupka do okončanja parnice P. 2176/05, koja se vodi po tužbi izvršnog poverioca za lišavanje roditeljskog prava izvršnog dužnika.

Postupajući po predlogu izvršnog poverioca za nastavak ovog izvršnog postupka, prvostepeni sud je dopisom od 31. januara 2008. godine obavestio poverioca da se postupanje u ovom predmetu neće nastaviti do pravnosnažnog okončanja parnica u predmetima tog suda P. 2176/05 i P. 1290/04.

Opštinski sud u Požarevcu je dopisom od 9. decembra 2008. godine tražio od Centra za socijalni rad u Požarevcu da dostavi obaveštenje o odnosima između izvršnog poverioca, izvršnog dužnika i njihovog deteta, odnosno o uslovima u kojima dete živi. Direktor navedene ustanove socijalne zaštite je 25. decembra 2008. godine dostavio obaveštenje u kome je istaknuto: da su radnici Centra obavili terensku posetu u Kostolcu i da su utvrdili da se o V.T, kome je oduzeta poslovna sposobnost i koji je izjednačen sa maloletnikom mlađim od 14 godina, brinu deda po majci i majka u vremenskom periodu u kome boravi u zemlji, pošto se nalazi na privremenom radu u inostranstvu; da je V.T. jako vezan za njih i da je prilagođen uslovima života u ovoj porodici, koji su na zadovoljavajućem nivou za normalno funkcionisanje; da dečko i dalje želi da ostane u ovoj porodici jer mu je tu lepo i da ne želi da se vraća u porodicu oca.

Opštinski sud u Požarevcu je 18. marta 2009. godine doneo osporeni zaključak I. 1491/05, kojim je rešio da se u ovoj pravnoj stvari neće sprovoditi izvršenje sve do pravnosnažnog okončanja parničnog postupka u predmetu ovog suda P. 9/09. U obrazloženju osporenog zaključka je navedeno: da je parnica P. 1276/05 pravnosnažno okončana donošenjem presude Okružnog suda u Požarevcu Gž. 23/08 od 26. februara 2008. godine i da je u tom predmetu pravnosnažno odbijen tužbeni zahtev izvršnog poverioca radi lišavanja izvršnog dužnika roditeljskog prava; da je rešenjem P. 1290/04 od 27. novembra 2008. godine nastavljeno postupanje u parnici koja je pokrenuta po tužbi izvršnog dužnika radi izmene odluke o poveravanju deteta; da je taj predmet dobio novi broj P. 9/09 i da je sledeće ročište zakazano za 9. april 2009. godine, te da od ishoda navedene parnice može zavisiti osnov izvršne isprave u ovom predmetu, pa je sud odlučio kao u izreci.

U spisima predmeta postoji službena beleška postupajućeg sudije od 15. juna 2009. godine u kojoj je istaknuto da se spisi predmeta Opštinskog suda u Požarevcu P. 9/09 od 27. aprila 2009. godine nalaze u Okružnom sudu u Požarevcu, radi postupanja po žalbi.

Izvršni poverilac je podneskom od 8. juna 2009. godine predložio da se nastavi postupak u ovoj pravnoj stvari.

Opštinski sud u Požarevcu je osporenim rešenjem I. 1491/05-21 od 7. avgusta 2009. godine odbacio kao preuranjen predlog izvršnog poverioca za nastavak izvršnog postupka, ističući da nisu ispunjeni zakonom propisani uslovi za nastavak postupka, jer nije pravnosnažno okončan parnični postupak za izmenu odluke o poveravanju deteta.

Nakon formiranja nove mreže sudova, Osnovni sud u Požarevcu je preuzeo predmet radi postupanja.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 65. Ustava je utvrđeno da roditelji imaju pravo i dužnost da izdržavaju, vaspitavaju i obrazuju svoju decu, i da su u tome ravnopravni, kao i da sva ili pojedina prava mogu jednom ili oboma roditeljima biti oduzeta ili ograničena samo odlukom suda, ako je to u najboljem interesu deteta, u skladu sa zakonom.                           

Odredbama Zakona o izvršnom postupku (“Službeni list SRJ“, br. 28/2000, 73/2000 i 71/01) (u daljem tekstu: ranije važeći ZIP), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje u ovoj pravnoj stvari, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.); da izvršni postupak u prvom stepenu vodi i odluke donosi sudija pojedinac, a o prigovoru odlučuje veće trojice sudija istog suda (član 6. stav 1.); da se po pravilima o ličnom dostavljanju iz Zakona o parničnom postupku dostavlja samo rešenje po predlogu za izvršenje i rešenje po prigovoru na rešenje o izvršenju (član 7. stav 1.); da je o predlogu za izvršenje sud dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga i da je o prigovoru sud dužan da odluči u roku od 15 dana od dana podnošenja prigovora (član 10.); da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim ili drugim saveznim zakonom nije drukčije određeno (član 14.); da u predlogu za izvršenje moraju biti naznačeni poverilac i dužnik, izvršna ili verodostojna isprava, obaveza dužnika, sredstvo i predmet izvršenja, kao i drugi podaci koji su potrebni za sprovođenje izvršenja (član 36. stav 1.); da će, ako sud koji je doneo rešenje o izvršenju nije nadležan za sprovođenje izvršenja, isti sud uputiti rešenje o izvršenju nadležnom sudu radi dostavljanja tog rešenja i sprovođenja izvršenja (član 40. stav 5.); da će se, pored drugih slučajeva predviđenih u ovom zakonu, izvršenje obustaviti po službenoj dužnosti i kad je izvršna isprava pravnosnažno ukinuta, preinačena, poništena ili stavljena van snage (član 62. stav 1.); da je, za odlučivanje o predlogu za izvršenje odluke suda kojom se naređuje predaja deteta roditelju ili drugom licu, odnosno organizaciji kojoj je dete povereno na čuvanje i vaspitanje, nadležan sud koji je opšte mesno nadležan za stranku koja zahteva izvršenje, kao i sud na čijem se području zatekne dete i da je za sprovođenje izvršenja mesno nadležan sud na čijem se području zatekne dete (član 208.); da prilikom sprovođenja izvršenja, sud posebno vodi računa o potrebi da se u najvećoj meri zaštiti interes deteta, da će sud rešenjem o izvršenju dužniku ostaviti rok od tri dana od dana dostavljanja rešenja da preda dete roditelju ili drugom licu, odnosno organizaciji kojoj je dete povereno na čuvanje i vaspitanje, pod pretnjom izricanja novčane kazne i da se novčana kazna izriče i njeno izvršenje sprovodi prema odredbama ovog zakona o izvršenju radnje koju može izvršiti samo dužnik, te da će, ukoliko se izvršenje nije moglo sprovesti izricanjem i izvršenjem odluke o novčanoj kazni, sud izvršenje sprovesti oduzimanjem deteta od lica kod koga se dete nalazi i predajom deteta roditelju, odnosno drugom licu ili organizaciji kojoj je ovo dete povereno na čuvanje i vaspitanje, a da će u postupku izvršenja, sud zahtevati pomoć organa starateljstva (član 209.).

Odredbom člana 304. Zakona o izvršnom postupku (“Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je stupio na snagu 23. februara 2005. godine, propisano je da će se postupci izvršenja i obezbeđenja započeti do dana stupanja na snagu ovog zakona okončati po odredbama Zakona o izvršnom postupku (“Službeni list SRJ“, br. 28/00, 73/00 i 71/01).

Odredbama Zakona o parničnom postupku (“Službeni glasnik SFRJ“, br. 4/77, 36/77, 6/80, 36/80, 43/82, 72/82, 69/82, 58/84, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90 i 35/91 i “Službeni list SRJ“, br. 27/92, 31/93, 24/94, 12/98, 15/98 i 3/02) (u daljem tekstu: ranije važeći ZPP), koji se shodno primenjivao na izvršni postupak povodom koga je podneta ustavna žalba, bilo je propisano: da se presuda mora pismeno izraditi u roku od osam dana od donošenja (član 337. stav 1.); da će se odredbe člana 328, člana 334. stav 2, člana 335. stav 2, člana 336. stav 2. i čl. 337. do 342. ovog zakona shodno primenjivati i na rešenja (član 347.).

Odredbama člana 219. st. 1, 2, 3, 4. i 5. Zakona o parničnom postupku (“Službeni glasnik RS“, br. 125/04 i 111/09) je propisano: da će sud zastati sa postupkom kad je to izričito predviđeno zakonom ili kad u toku postupka oceni da je to celishodno, da sud donosi rešenje o zastajanju sa postupkom po službenoj dužnosti kad odluči da zastane sa postupkom da bi sačekao ishod neke procesne delatnosti ili da bi pružio mogućnost da se preduzme neka radnja u postupku, da u rešenju o zastajanju sa postupkom sud određuje i koliko će zastajanje trajati i da protiv rešenja o zastajanju sa postupkom nije dozvoljena posebna žalba, te da sud nastavlja postupak po službenoj dužnosti čim prestanu razlozi koji su izazvali zastajanje sa postupkom.

5. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na predmetni sudski postupak, Ustavni sud je utvrdio da je podnosilac ustavne žalbe pokrenuo izvršni postupak 25. februara 2002. godine, podnošenjem predloga za izvršenje Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu i da je predmet kasnije upućen Opštinskom sudu u Požarevcu radi sprovođenja izvršenja, te da prinudno izvršenje još nije okončano.

S druge strane, ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu koja započinje pokretanjem postupka a završava se donošenjem odluke kojom se postupak okončava, Ustavni sud je ocenio da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja ovog postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine i da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnosti roka uzme u obzir celokupan period trajanja izvršnog postupka.

Kada je reč o dužini trajanja predmetnog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da on traje već sedam godina i osam meseci (do dana dostavljanja spisa predmeta Ustavnom sudu), što samo po sebi ukazuje na činjenicu da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, polazeći od toga da je pojam razumnog trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova i prirode zahteva, odnosno značaja predmetnog prava za podnosioca, Ustavni sud je ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dugo trajanje postupka.

U tom smislu, Ustavni sud je zaključio da je u ovoj pravnoj stvari bilo određenih složenih činjeničnih i pravnih pitanja koja su uticala na dužinu trajanja postupka, jer je izvršni dužnik imao prebivalište u Austriji i on je 20. jula 2004. godine podneo tužbu protiv podnosioca ustavne žalbe radi izmene odluke o poveravanju deteta, što je uslovilo da Opštinski sud u Požarevcu donese rešenje o zastajanju sa postupkom izvršenja do pravnosnažnog okončanja navedenog parničnog postupka. Ipak, poteškoće sa dostavljanjem sudskih akata i postojanje parnice za izmenu odluke o poveravanju deteta, po oceni Ustavnog suda, ne mogu predstavljati opravdane razloge za toliko dugo trajanje ovog izvršnog postupka, posebno imajući u vidu da izvršna isprava (na osnovu koje je pokrenut ovaj izvršni postupak) nije pravnosnažno preinačena, što bi imalo za pravnu posledicu obustavljanje ovog izvršnog postupka.

Razmatrajući prirodu zahteva podnosioca ustavne žalbe u ovoj pravnoj stvari, Ustavni sud je zaključio da je podnosilac kao roditelj imao legitiman interes da se izvršni postupak hitno okonča.

Ispitujući ponašanje podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da je on u neznatnoj meri doprineo dužem trajanju postupka. Naime, podnosilac ustavne žalbe je dva puta podneo predlog za izvršenje koji nije imao sve obavezne elemente propisane odredbom člana 36. stav 1. ranije važećeg ZIP, pa je nadležni prvostepeni sud naložio podnosiocu da uredi navedeni predlog kako bi mogao da postupi po njemu. Izuzimajući taj propust, Ustavni sud je našao da je podnosilac ustavne žalbe preduzeo sve procesne radnje da se ovaj izvršni postupak okonča u najkraćem mogućem roku (blagovremeno je obavestio sud o promeni prebivališta izvršnog dužnika u Beču, podneo je više urgencija za nastavljanje postupka u ovoj pravnoj stvari itd.).

Imajući u vidu da je ovaj izvršni postupak pokrenut radi prinudnog izvršenja odluke kojom je dete povereno podnosiocu ustavne žalbe na čuvanje i vaspitanje i da su Četvrti opštinski sud u Beogradu i Opštinski sud u Požarevcu, u smislu odredaba člana 208. ranije važećeg ZIP, bili nadležni za postupanje po predlogu za izvršenje i za sprovođenje izvršenja, Ustavni sud je odvojeno analizirao postupanje navedenih sudova. U tom smislu, Ustavni sud je zaključio da Četvrti opštinski sud u Beogradu nije preduzeo sve zakonom predviđene mere kako bi u najkraćem mogućem roku uputio rešenje o izvršenju Opštinskom sudu u Požarevcu, radi sprovođenja izvršenja. Najpre, navedeni prvostepeni sud je 3. aprila 2002. godine dostavio Opštinskom sudu u Požarevcu predlog za izvršenje podnosioca ustavne žalbe a da nije odlučio o predlogu, da bi kasnije (nakon što je Opštinski sud u Požarevcu vratio spise predmeta) doneo rešenje I. 316/02 od 15. aprila 2002. godine, pogrešno ocenjujući da u konkretnom slučaju nije stvarno i mesno nadležan za odlučivanje o predlogu za izvršenje, te je veće Četvrtog opštinskog suda u Beogradu rešenjem Ipv. (I) 1479/02 od 7. oktobra ukinulo navedeno rešenje i vratilo predmet istom prvostepenom sudu na dalje postupanje. Takvo pogrešno postupanje nadležnog prvostepenog suda nakon prijema predloga za izvršenje je imalo za posledicu bespotrebno produženje ovog postupka, pa je tek 3. aprila 2003. godine (godinu i mesec dana od dana podnošenja predloga za izvršenje) naloženo podnosiocu ustavne žalbe da uredi predlog. Nakon toga, Četvrti opštinski sud u Beogradu je postupao suprotno odredbama ranije važećeg ZIP, koji je propisivao izuzetno kratke rokove za preduzimanje procesnih radnji kako bi se obezbedila delotvorna sudska zaštita građanskih materijalnih prava izvršnih poverioca utvrđenih sudskim odlukama. U tom kontekstu, navedenom izvršnom sudu je trebalo mesec dana da odluči o uređenom predlogu za izvršenje podnosioca ustavne žalbe od 12. juna 2003. godine, iako je prema odredbi člana 10. stav 1. ranije važećeg ZIP bio dužan da o predlogu odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga. O mnogobrojnim propustima prvostepenog suda govori i činjenica da je Četvrti opštinski sud u Beogradu pokušao putem međunarodnopravne pomoći da dostavi izvršnom dužniku rešenje o izvršenju u Austriji (na prvoj poznatoj adresi u Beču), iako je podnosilac ustavne žalbe blagovremeno obavestio sud da je dužnik promenio adresu. Budući da ranije važeći ZIP nije regulisao rokove za pismenu izradu sudskih akata u izvršnom postupku i da su se, stoga, na predmetni izvršni postupak shodno primenjivale odredbe člana 337. stav 1. i člana 347. ranije važećeg ZPP, Ustavni sud je našao da je prvostepeni sud postupio suprotno navedenim zakonskim odredbama, jer je rešenje I. 316/02 od 15. aprila 2002. godine otpravio strankama tek 15. jula 2002. godine (rešenje I. 316/02 od 11. jula 2003. godine je otpravio strankama tek 3. decembra 2003. godine). Neažurno postupanje Čevtrtog opštinskog suda u Beogradu se ogleda i u činjenici da je izvršnom sudu trebalo dva meseca da odluči o prigovoru izvršnog dužnika protiv rešenja o izvršenju I. 316/02 od 11. jula 2003. godine, iako je prema odredbi člana 10. stav 2. ranije važećeg ZIP bio dužan da o prigovoru odluči u roku od 15 dana od dana podnošenja prigovora. S obzirom na sve navedeno, Ustavni sud je zaključio da su pogrešnim i nedelotvornim postupanjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu spisi ovog predmeta dostavljeni Opštinskom sudu u Požarevcu tek nakon tri godine i devet meseci od dana podnošenja predloga za izvršenje.

Ispitujući postupanje suda koji je bio nadležan za sprovođenje izvršenja, Ustavni sud je konstatovao da je Opštinski sud u Požarevcu nakon prijema spisa ovog predmeta doneo rešenje I. 1491/05 od 9. februara 2006. godine kojim je zastao sa postupkom u ovoj pravnoj stvari do dobijanja stručnog mišljenja od Centra za socijalni rad u Požarevcu o postojanju uslova za izmenu odluke o poveravanju deteta, pozivajući se na odredbu člana 209. stav 1. ranije važećeg ZIP i shodnu primenu člana 219. stav 2. Zakona o parničnom postupku. U tom kontekstu, navedeni prvostepeni sud je 23. marta 2006. godine doneo i rešenje I. 1491/05, kojim je zastao sa postupkom u ovoj pravnoj stvari do pravnosnažnog okončanja parnice koju je pokrenuo izvršni dužnik radi izmene odluke o poveravanju deteta. Valja napomenuti i da je navedeni parnični postupak bio prekinut do pravnosnažnog okončanja parnice Opštinskog suda u Požarevcu P. 2176/05, koja se vodila po tužbi podnosioca za lišavanje roditeljskog prava izvršnog dužnika, a što je sve ukupno imalo uticaja na dužinu trajanja ovog izvršnog postupka. Međutim, polazeći od načela hitnog postupanja koje važi u izvršnom postupku i prirode roditeljskih prava u situaciji kada je sudskom odlukom razveden brak supružnika i dete povereno jednom od njih na čuvanje i vaspitanje, Ustavni sud je ocenio da izvršni sud ne može da poseže za takvim merama poput zastajanja sa postupkom, posebno uzimajući u obzir da ranije važeći ZIP nije ostavio takvu mogućnost sudu prilikom sprovođenja izvršenja predaje deteta. Ustavni sud smatra da činjenica da je izvršni dužnik podneo tužbu protiv podnosioca ustavne žalbe radi izmene odluke o poveravanju deteta, sama po sebi, nije dovoljna da izvršni sud prestane sa preduzimanjem radnji u cilju sprovođenja izvršenja. U takvoj pravnoj situaciji, Ustavni sud nalazi da bi Opštinski sud u Požarevcu jedino mogao da, u smislu odredbe člana 62. stav 1. ranije važećeg ZIP, donese rešenje o obustavi postupka u slučaju postojanja pravnosnažne sudske presude kojom bi bila “izmenjena“ odluka o poveravanju deteta. Dakle, preinačenje izvršne isprave bi predstavljalo dovoljan razlog za obustavljanje ovog izvršnog postupka.

Polazeći od svega navedenog, a imajući u vidu da navedena parnica nije bila okončana do 27. aprila 2009. godine (iz raspoloživih podataka proizlazi da su tog datuma spisi predmeta dostavljeni Okružnom sudu u Požarevcu radi postupanja po žalbi) i da izvršni sud nije preduzimao izvršne radnje nepune četiri godine, Ustavni sud je zaključio da je, u konkretnom slučaju, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava.

Takođe, Ustavni sud je ocenio da navedeni propust Opštinskog suda u Požarevcu da izvrši presudu kojom je podnosiocu ustavne žalbe povereno dete na čuvanje i vaspitanje, istovremeno predstavlja i povredu roditeljskog prava podnosioca, koje može biti oduzeto ili ograničeno jednom od roditelja samo odlukom suda i ako je to u najboljem interesu deteta. Budući da iz priložene dokumentacije proizlazi da ne postoji sudska odluka kojom bi podnosiocu ustavne žalbe bila ograničena, odnosno oduzeta sva ili pojedina roditeljska prava, Ustavni sud je našao da je pogrešnim i nedelotvornim postupanjem izvršnog suda povređeno pravo podnosioca iz člana 65. stav 1. Ustava.

Sa iznetih razloga, Ustavni sud je ustavnu žalbu u ovom delu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, pa je odlučio kao u tački 1. izreke.

6. Ispitujući postojanje procesnih pretpostavki za postupanje po ustavnoj žalbi u delu kojim se osporavaju rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 9. februara 2006. godine, rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 23. marta 2006. godine, rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05-21 od 7. avgusta 2009. godine, zaključak Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 18. marta 2009. godine, akt Republičkog javnog tužilaštva Gt. I 1188/09 od 22. jun 2009. godine i akt Vrhovnog suda Srbije Rs. 736/09 od 17. avgusta 2009. godine, Ustavni sud je konstatovao da su, u konkretnom slučaju, u pitanju akti kojima se ne odlučuje o pravima i obavezama stranaka u izvršnom postupku. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je utvrdio da je u ovom delu ustavna žalba nedopuštena, jer pobijani akti ne predstavljaju pojedinačne akte protiv kojih se, u smislu odredaba člana 170. Ustava i člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, može podneti ustavna žalba. Stoga je Sud odbacio ustavnu žalbu u delu koji se odnosi na rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 9. februara 2006. godine, rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 23. marta 2006. godine, rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05-21 od 7. avgusta 2009. godine, zaključak Opštinskog suda u Požarevcu I. 1491/05 od 18. marta 2009. godine, akt Republičkog javnog tužilaštva Gt. I 1188/09 od 22. jun 2009. godine i akt Vrhovnog suda Srbije Rs. 736/09 od 17. avgusta 2009. godine, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, jer ne postoje pretpostavke utvrđene Ustavom i Zakonom za vođenje postupka i odlučivanje, te je rešio kao u tački 2. izreke.

7.  Na osnovu člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 3. izreke naložio Osnovnom sudu u Požarevcu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak po predlogu za izvršenje podnosioca ustavne žalbe okončao u najkraćem roku.

Imajući u vidu da podnosilac ustavne žalbe nije zahtevao naknadu nematerijalne štete i da je decidirano tražio da se ova Odluka ne objavi, Ustavni sud je zaključio da ne postoji način kojim bi se ostvarilo pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog utvrđenih povreda prava na suđenje u razumnom roku i roditeljskog prava.

8. Polazeći od svega iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), doneo Odluku kao u izreci.

 

                                                                                                                         PREDSEDNIK

                                                                                                                        USTAVNOG SUDA

                                                                                                                        dr Dragiša Slijepčević

 


• Na vrh stranice